STANOWISKO STOWARZYSZENIA OCHRONY WŁASNOŚCI PRZEMYSŁOWEJ DOTYCZĄCE ROZPORZĄDZENIA W SPRAWIE TŁUMACZEŃ PATENTÓW UNIJNYCH
[opracowała Katarzyna Karcz]

Członkowie Stowarzyszenia Ochrony Własności Przemysłowej tworzą Polską Grupę Narodową Międzynarodowego Stowarzyszenia Ochrony Własności Intelektualnej (AIPPI), wiodącej pozarządowej organizacji, której celem jest prowadzenie badań i formułowanie polityki w zakresie prawa odnoszącego się do ochrony własności intelektualnej. AIPPI jest międzynarodową organizacją non profit, skupiającą praktyków, uczonych i właścicieli praw własności intelektualnej.
Mając na celu dążenie do nadania projektowanym unijnym rozporządzeniom w sprawie patentu Unii Europejskiej i jego tłumaczenia, kształtu, który respektowałby interesy społeczeństwa polskiego i polskiej gospodarki, przedstawiamy poniższe stanowisko.




WSTĘP

Polska, jako kraj, którego język narodowy jest mało popularny na świecie i w którym znajomość języków obcych nie jest jeszcze na wysokim poziomie, powinna być żywotnie zainteresowana ochroną swoich interesów poprzez, między innymi, dbałość o zapewnienie wszystkim obywatelom możliwości dostępu do istotnych dokumentów, kształtujących treść obowiązującego prawa materialnego w języku polskim.
Takimi właśnie dokumentami są między innymi patenty obowiązujące na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.
Od daty wejścia w życie w Polsce Konwencji o udzielaniu patentów europejskich (dalej Konwencja) tzn. od 1.03.2004, obok patentów polskich mogą obowiązywać i obowiązują w Polsce patenty europejskie. Jest to sytuacja trudna dla polskich przedsiębiorstw. Liczba udzielanych przez Europejski Urząd Patentowy patentów europejskich jest ogromna i stale rośnie, a warto zaznaczyć, że już teraz znacznie przekracza liczbę patentów udzielanych przez Urząd Patentowy RP. W związku z tym bezpieczne działanie na rynku wymaga coraz większej ostrożności, stałego monitorowania sytuacji patentowej konkurencji oraz znajomości prawa i odpowiedniego orzecznictwa. Działania te są tym bardziej istotne, że konkurencją dla polskich przedsiębiorców są coraz częściej bogate przedsiębiorstwa zagraniczne, które nie wahają się egzekwować posiadanych praw własności przemysłowej.
Co ważne, dzięki temu, że Polska nie podpisała dotychczas Protokołu Londyńskiego do Konwencji, patenty europejskie obowiązujące w Polsce są tłumaczone na język polski na koszt właściciela patentu i publikowane przez Urząd Patentowy RP w języku polskim. Publikacje te są w każdej chwili bezpłatnie dostępne on-line i nie ma potrzeby ich tłumaczenia. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że oryginalne patenty europejskie wydawane są po angielsku, niemiecku lub francusku i tylko w tych językach byłyby dostępne, gdyby Polska zdecydowała się na podpisanie wspomnianego Protokołu Londyńskiego do Konwencji.

PATENT UNII EUROPEJSKIEJ

Zgodnie z przygotowanym przez Radę Europy projektem Rozporządzenia o Patencie Unii Europejskiej, po jego wejściu w życie, w ramach procedury udzielania patentów unijnych możliwe będzie również - poprzez wyznaczenie regionalne EU - uzyskanie jednego patentu – patentu unijnego - obowiązującego na całym obszarze Unii Europejskiej.
Trwają również prace Rady Europy nad przygotowaniem Rozporządzenia Rady w sprawie tłumaczeń patentu unijnego, które stanowiłoby konieczne uzupełnienie planowanego Rozporządzenia Rady o Patencie UE.
Z perspektywy Polski ogromne znaczenie ma kwestia zapewnienia, aby w Rozporządzeniu w sprawie tłumaczeń patentu UE znalazły się postanowienia gwarantujące – na życzenie danego kraju - obowiązek tłumaczenia pełnych tekstów patentów unijnych na język tego kraju (np. na język polski).
Podkreślamy, że konieczne jest istnienie urzędowych dokumentów w języku polskim - w tym przypadku polskich wersji patentów unijnych, które w przypadku procesu o naruszenie patentu będą stanowiły podstawę rozstrzygnięcia.
Bezwarunkowo należy dążyć do tego, aby na terytorium Polski nie pojawiły się niebawem w obrocie prawnym istotne dokumenty (kształtujące treść obowiązującego prawa materialnego) napisane w języku obcym, zwłaszcza że kwestia ta dotyczy dokumentów patentowych, których zrozumienie jest samo w sobie trudne i wymaga wiedzy zarówno technicznej jak i prawnej. Niezwykle istotne jest, aby nie ograniczać możliwości rozwoju podmiotów krajowych przez wprowadzenie bariery językowej w sprawach z zakresu ochrony własności przemysłowej, obecnej w świadomości prawnej społeczeństwa w niewielkim stopniu wymagającej raczej wspierania, niż tworzenia barier.
Poniżej przedstawiamy podstawowe konsekwencje, jakie miałoby dla polskich przedsiębiorców przyjęcie Rozporządzenia Rady o Patencie UE, którego Rozporządzenie w sprawie tłumaczeń nie gwarantowałoby możliwości zażądania przez poszczególne kraje tłumaczenia patentów wspólnotowych na ich języki narodowe:
· obowiązujące w Polsce patenty UE nie będą publikowane (ani w żaden sposób dostępne) w języku polskim;
· powstanie stan niepewności prawnej – w przypadku procesu o naruszenie patentu nie będzie istniała obowiązująca urzędowo polska wersja najważniejszego dokumentu (opisu patentowego) stanowiącego podstawę dla rozstrzygnięcia. W ewentualnym sporze, dotyczącym obowiązującej wersji tłumaczenia strona silniejsza ekonomicznie będzie miała przewagę, a w większości przypadków będzie to podmiot zagraniczny.
· podmioty zagraniczne będące właścicielami patentów UE będą mogły uzyskać patent ważny w Polsce stosunkowo tanim kosztem (bez ponoszenia kosztów tłumaczenia na język polski);
· polscy przedsiębiorcy będą zmuszeni ponosić koszty tychże tłumaczeń, aby dowiedzieć się, jakie patenty obowiązują w ich własnym kraju – tak więc ciężar ponoszenia kosztów tłumaczenia na język polski zostanie przeniesiony na podmioty polskie;
· polskie podmioty gospodarcze zostaną pozbawione informacji w języku polskim o najnowszych rozwiązaniach technicznych;
· w przypadkach, gdy z powodu bariery językowej i ograniczonych możliwości finansowych monitoring prowadzony przez polskie przedsiębiorstwo będzie niewystarczający, realnym zagrożeniem stanie się proces o naruszenie patentu wytoczony przez dużo silniejszego konkurenta;
· koszt rozpoczęcia działalności gospodarczej (procedury i tak trudnej w Polsce) dla nowych, innowacyjnych przedsiębiorstw zostanie zwiększony na samym wstępie o dodatkowe koszty tłumaczeń związanych z badaniami patentowymi, nie mówiąc już o późniejszym, bieżącym monitoringu sytuacji patentowej;
W efekcie, w wyniku wprowadzania proponowanych uregulowań, polskie przedsiębiorstwa działające we własnym kraju znalazłyby się w sytuacji dużo mniej korzystnej niż przedsiębiorstwa zagraniczne.
Należy przy tym podkreślić, że obecnie ponad 50% patentów europejskich (których szczególnym rodzajem stałby się patent unijny) udzielanych jest uprawnionym spoza Europy. Podmioty polskie złożyły w roku 2009 tylko 0,13% z ogólnej liczby zgłoszeń europejskich (według danych publikowanych przez Europejski Urząd Patentowy). Tak więc, dodatkowym zagrożeniem w przypadku, gdyby postanowiono, że patent wspólnotowy nie będzie wymagał tłumaczenia na język polski byłby fakt, że dzięki obniżeniu kosztu jego uzyskania, ogromna już teraz liczba patentów obowiązujących w naszym kraju niewątpliwie by wzrosła i wzrost ten dotyczyłby w większości zagranicznych właścicieli patentów. W konsekwencji koszty tłumaczeń ogromnej liczby patentów, których nie ponosiliby ich zagraniczni właściciele patentów zostałyby przeniesione na polskich przedsiębiorców, którzy musieliby we własnym zakresie je tłumaczyć, aby się z nimi zapoznać.
Argument za tym, aby Rozporządzenie nie przewidywało konieczności tłumaczenia pełnych tekstów patentów wspólnotowych na języki poszczególnych krajów w celu obniżenia kosztów uzyskiwania patentów nie przemawia więc w żaden sposób na rzecz polskich przedsiębiorców.



UWAGI NA TEMAT WPŁYWU DOSTĘPNOŚCI DOKUMENTÓW PATENTOWYCH NA SYTUACJĘ POLSKICH PRZEDSIĘBIORCÓW

Jak wiadomo, patent na wynalazek stanowi prawo wyłączne do korzystania z wynalazku w celach zarobkowych na terenie danego kraju przez okres 20 lat. W zamian za ten monopol, właściciel patentu obowiązany jest ujawnić wynalazek do powszechnej wiadomości. Ujawnienie to dokonuje się najpierw przez publikację zgłoszenia wynalazku a następnie udzielonego patentu. Wymiana ta sprzyja postępowi techniki, gdyż społeczeństwo uzyskuje dostęp do najnowszych osiągnięć techniki, które bez ochrony patentowej zapewne utrzymywane byłyby w tajemnicy. W przypadku, gdyby patenty miały być publikowane w językach nie w pełni dostępnych społeczeństwu danego kraju, równowaga opisanej wymiany zostałaby niebezpiecznie zachwiana – powstałaby sytuacja, w której właściciel patentu uzyskiwałby monopol, lecz druga strona – społeczeństwo miałoby poważny problem, aby skorzystać z ujawnienia wynalazku. Koncepcja ta stanowi zagrożenie dla sensowności działającego na obszarze Unii Europejskiej systemu patentowego, który zakłada z założenia korzyści dla obu stron opisanej wymiany.
Skądinąd, jedną z fundamentalnych zasad Unii Europejskiej jest respektowanie różnorodności językowej państw członków.
W Polsce obowiązuje ustawa o języku polskim, której przepisy dotyczą ochrony języka polskiego i używania go w działalności publicznej oraz w obrocie prawnym.
Biorąc ponadto pod uwagę, że państwa członkowskie Unii Europejskiej nie osiągnęły jak dotąd porozumienia w sprawie przyjęcia jednego wspólnego języka urzędowego, nie ma żadnego powodu, aby wprowadzać jakiekolwiek rozporządzenia, które faworyzowałyby którykolwiek z języków w przypadku patentu unijnego.
Odnosząc się do tematu dostępności dokumentów patentowych w językach narodowych warto również poruszyć kwestię pojawiającej się propozycji, aby patenty unijne były tłumaczone za pomocą automatycznych translatorów tekstu. W związku z tym, że jak dotąd nie ma takich translatorów, które gwarantowałyby rzetelne i wierne tłumaczenie tekstów technicznych, propozycja ta jest całkowicie nie do przyjęcia. Patenty przetłumaczone niedokładne lub błędne nie mogłyby stanowić ani rzetelnego ujawnienia wynalazku ani podstaw praw wyłącznych ich właścicieli.
Należy pamiętać, że patent składa się opisu wynalazku, zastrzeżeń patentowych i ewentualnie rysunków. Opis służy wyjaśnieniu na czym polega wynalazek, przy czym podstawowym wymaganiem jest takie jego wyjaśnienie, aby przeciętny specjalista z dziedziny techniki, której wynalazek dotyczy, mógł ten opis zrozumieć i na jego podstawie wynalazek zrealizować. Brak dostatecznego ujawnienia wynalazku w opisie może stanowić podstawę do odmowy udzielenia patentu lub jego unieważnienia. Wymóg ten wynika z głównej zasady, leżącej u podstaw systemu patentowego, w myśl której warunkiem udzielenia patentu jest ujawnienie społeczeństwu opatentowanego wynalazku. Z kolei zastrzeżenia patentowe określają zakres udzielonej ochrony, zaś ich właściwa interpretacja możliwa jest często jedynie na podstawie pełnego opisu i rysunków, w których szczegółowo wyjaśniona jest istota wynalazku. Tak więc ani tłumaczenia automatyczne, ani tłumaczenie wyłącznie zastrzeżeń patentowych nie stanowi zadowalającego rozwiązania.
Jak wynika z powyższego, zapewnienie społeczeństwu polskiemu dostępności pełnych tekstów patentów wspólnotowych w profesjonalnym tłumaczeniu na język polski jest warunkiem koniecznym ujawnienia chronionych przez nie wynalazków.

WNIOSKI I PROPOZYCJE STOWARZYSZENIA OCHRONY WŁASNOŚCI PRZEMYSŁOWEJ

· Konieczne jest istnienie i publikacja urzędowych dokumentów kształtujących treść obowiązującego prawa materialnego (patentów unijnych) w języku polskim;
· Patenty unijne publikowane jedynie w języku obcym nie spełniałyby w krajach takich jak Polska kryterium dostatecznego ujawnienia wynalazku i stawiałyby pod znakiem zapytania sensowność działania systemu patentowego na terenie Unii Europejskiej;
· Patenty unijne, które będą wywierały skutki prawne w stosunku do osób trzecich, publikowane jedynie w języku obcym, spowodują przeniesienie kosztów tłumaczenia patentów z ich właścicieli na wspomniane osoby trzecie. Doprowadziłoby to nieuchronnie do dyskryminacji niektórych użytkowników systemu patentowego. Tłumaczenie powinno być wykonywane na koszt właściciela patentu, który następnie będzie czerpał z niego korzyści materialne;
· Tłumaczenie patentów unijnych za pomocą automatycznych translatorów jest nie do przyjęcia ze względu na ich niedostateczną jakość;
· Jedyne rozwiązanie, które może być uznane za korzystne dla Polski, w tym w szczególności dla polskich przedsiębiorców, to patent unijny, którego obowiązywanie na terenie Polski uwarunkowane jest publikacją jego pełnego tekstu profesjonalnie przetłumaczonego na język polski;
· Możliwe jest rozwiązanie – zgodne z art. 65 Konwencji o udzielaniu patentów europejskich – według którego każde państwo członkowskie Unii Europejskiej ma prawo zrezygnować z wymogu tłumaczenia pełnego tekstu patentów wspólnotowych lub wymagać tylko tłumaczenia zastrzeżeń patentowych, i zaakceptować publikację patentów w jednym z trzech języków Konwencji, tj. po angielsku, francusku lub niemiecku (to rozwiązanie mogłyby wybrać kraje, w których znajomość tych języków jest powszechna).